حسن بيگلرى

265

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

بسملة و قطع و وصل آن بسملة مخفّف بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ است كه در ابتداى سوره‌هاى قرآن مجيد باستثناى سورهء توبة مىباشد . تمام علماى اماميه ، بسملة را در هر سورهء قرآن ، آيهء مستقلى دانند ولى بين اهل تسنن اختلاف است بعضى مانند حنفىها با عقيدهء شيعه موافقند - برخى آن را آيه‌اى از سورهء فاتحة الكتاب دانسته و قائلند كه بسمله فقط يك بار نازل شده و در ابتداى سور قرآنى بطور مكرر آمده است - مالكىها پا را فراتر نهاده گويند بسمله در هيچيك از سوره‌ها ، آيه‌اى بشمار نميآيد بلكه براى تيمّن و تبرّك در اوّل سوره‌ها نوشته شده كه نظريهء دو دستهء اخير بدلائل نقضى و حلّى ( برهانى ) مشروحهء زير مردود است : دليل نقضى - آياتى در بعضى از سوره‌هاى قرآن كريم مانند شعراء ، قمر ، الرّحمن ، واقعة ، مرسلات چندين بار ذكر شده و حكمت تكرار آنها در فصل اول اين كتاب بتفصيل بيان گرديده است . حال اگر بعقيدهء بعضى از فرق اهل سنت و جماعت ، بسملة فقط يك بار نازل شده و در هر سوره ، آيهء مستقلى نميباشد پس چگونه آياتى كه در سوره‌هاى فوق الذكر بطور مكرر آمده آنها را آيات مستقله دانند و معتقدند كه هر يك از آنها ، جداگانه نازل شده و هنگام تلاوت نيز بطور مكرر ميخوانند بنا بر اين همان قسم كه هر يك از آيات مكرره ، آيهء مستقلى است بسملة هم آيهء مستقل از هر سوره بشمار ميآيد . دليل حلّى - در عرف بشر معمول و مرسوم است كه هنگام شروع به كار مهمى مانند بناى مسجد ، بيمارستان ، دانشگاه ، تأسيس كارخانه و امثال آن ، يكى از بزرگان قوم ، اولين كلنگ بناى آن را بر زمين مىزند تا ياد بودى از آن شخصيت بزرگ بوده باشد و تا زمانيكه آن بنا بر پاست نام آن شخص بزرگ هم باقى است . نظير اين موضوع هنگام نام گزارى نيز ديده مىشود كه نوزاد يا اختراع جديد